Öksürük nedir?

Akciğerlerden, solunum yollarından yabancı cisimleri, salgıları dışarı atmak üzere yapılan bir soluk verme hareketidir. Boğazımıza bir şey kaçınca, ciğerlerden balgam gibi bir salgı gelince, elimizde olmadan, boğaz sinirlerinin refleksi ile öksürürüz. Öksürük basit bir üşütmeden olduğu gibi, çeşitli hastalıklardan da ileri gelebilir. Bu bakımdan devamlı ök« sürmeye başlandığı zaman İhmal edilmemeli, bir doktora görünmelidir.

Öksürüğün Kuru öksürük, boğmaca öksürüğü, yumuşak öksürük gibi çeşitleri vardır. Tek başına bir hastalık olmadığına, çeşitli bozuklukların sonucu odluğuna göre, tedavisi de ancak neden İleri geldiğini bulmaya bağlıdır. Öksürük ilacı adı altında satılan bu ilaçlar ancak hastanın çektiği sıkıntıyı gidermeye yarar, göğsü, boğazı yumuşatarak bir rahatlık sağlar. Bunun yanı başında benjoin tentürü ile okaliptüs kaynatılarak yapılan buğular, sırta konan hardal yakısı, hardal lapası, göğse pansuman gibi tedbirler de faydalıdır.

Öksürük için söylenen; "akciğerlerin bekçi köpeğidir" tabiri meşhurdur. İnsan kendi isteğiyle de öksürebilir ancak önemli olan istek dışı olarak husule gelen öksürüktür. Öksürük derin bir soluk almayı takiben gırtlak girişinin (glottisin) kapanması ve daha sonra gürültüyle açılarak havanın ve bu arada yabancı maddelerin dışarı atılmasıdır. Öksürük 9. ve 10. kafa sinirlerinin uçlarının uyarılması sonucunda ortaya çıkar. Refleksin başlangıcı, yutak, gırtlak, kulak, soluk borusu, bronşlar ve akciğer zarından kaynaklanabilir. Küçük bronşlara doğru gidildikçe öksürük refleksinin duyarlığı azalır.

Öksürükte üç ayrı faz sözkonusudur, ilk faz süratli ve derin bir nefes alma ile karakterlenir, bu fazın sonunda glottis kapanır. İkinci fazda glottis kapalı olduğu halde yapılan zorlu bir hava verme hareketi vardır. Bu arada soluk borusu ve akciğerlerin diğer kısımlarındaki havanın basıncı artar. Üçüncü ve son faz glottisin birden açılıp basınçlı havanın özel bir ses çıkararak dışarı atılması ile vuku bulur. Öksürük sırasında küçük bronşlardan geçen havanın saniyede 0,5-2 metre, glottisten geçen havanın ise saniyede 50-120 metre hızla hareket ettiği tespit edilmiştir.

Bu rakamlar öksürük sırasında yabancı cisimlerin ve balgam parçalarının ne büyük bir kuvvetle atıldığını göstermeye kafidir. Diyafram kasının öksürüğün her üç fazında da kasıldığı gösterilmiştir. Bronşlarda biriken balgamın ağıza kadar gelmesi için genellikle birden fazla öksürük hareketine ihtiyaç vardır. Böylece salgılar ağıza kadar kademe kademe getirilmiş olur. Solunum kasları zayıf veya solunum merkezi çeşitli sebeplerle baskılanmış olursa öksürük hafif ve tesirsiz olabilir. Zatülcenp gibi hastalıklarda öksürmek ağrıyı arttıracağından iradi olarak kişi öksürüğünü tutabilir. Öksürüğün karakteri, nefes borusu ve bronş mukozasının durumuna göre değişir. yutak ve üst solunum yollarının iltihabi durumlarında kuru ve sık tekrarlayan bir tahriş öksürüğü söz konusudur.

Öksürük, bademciklerin şişerek yutak yolunu tıkadığı vakalarda kalın, kaba ve biraz da boğuktur. Balgamlı öksürüklere yaş, balgamsız öksürüklere de kuru öksürük denmektedir. Üst solunum yollarının iyi huylu hastalıkları durmak bilmeyen inatçı bir öksürüğü meydana getirdikleri halde, alveollerin hastalıklarında bazen çok az öksürük olur. Bazı veremli hastalar o kadar az öksürürler ki, sorulduğunda hiç öksürmediklerini söylerler.  Kentöz öksürük denen tip arka arkaya gelir ve düdük sesi gibi bir ses çıkarak derin bir nefes alınır.

Bu tip öksürük boğmaca hastalığının kendine has öksürüğüdür. Solunum yollarında öksürük refleksine yol açan uyarı, iltihabi, mekanik, kimyasal veya ısı karakterli olabilir. Bu cümleden olarak öksürüğe yol açan olayların çok çeşitli olduğu anlaşılır. Akciğer kanserinden tozlu havada kalmaya, zatürreden gribe kadar birçok durum öksürükle beraberdir. Öksürüğü bir hastalık olarak değil, bir hastalığın habercisi olarak kabul etmek gerekir. Dolayısıyla öksürüğün tedavisi öksürük kesici ilaçlarla değil altta yatan hastalık veya sebebinin tedavisiyle olmalıdır.

Sözlükte "öksürük" ne demek?

1. Ciğerlerdeki havanın, solunum organlarının kasılması ve zorlanmasıyla ağızdan gürültü ile çıkması.
2. Üşütme gibi bir nedenle ortaya çıkan göğüs ingini.

Cümle içinde kullanımı

Trende herkes uyuyor, uzun bir öksürük silsilesi ve bazı iniltilerden başka ses yok.
- H. E. Adıvar

Öksürük kelimesinin ingilizcesi

n. cough, bark